El origen de cuatro apellidosThe origin of four surnamesA origem de quatro apelidosL'origen de quatre cognomsA orixe de catro apelidos

Nombres
de la tierra
Names
of the land
Nomes
da terra
Noms
de la terra
Nomes
da terra

Cuatro apellidos ibéricos nacidos del paisaje — el tocón, la sierra, la jara y la toba — que cruzaron el Atlántico y echaron raíces en Colombia.Four Iberian surnames born of the landscape — the stump, the mountain ridge, the rockrose and the tufa — that crossed the Atlantic and took root in Colombia.Quatro apelidos ibéricos nascidos da paisagem — o toco, a serra, a jara e a toba — que atravessaram o Atlântico e criaram raízes na Colômbia.Quatre cognoms ibèrics nascuts del paisatge — la soca, la serra, la jara i la tova — que van creuar l'Atlàntic i van arrelar a Colòmbia.Catro apelidos ibéricos nados da paisaxe — o tocón, a serra, a xara e a toba — que cruzaron o Atlántico e botaron raíces en Colombia.

El primer apellidoThe first surnameO primeiro apelidoEl primer cognomO primeiro apelido
Cadavid

Del gallego cádavo — el tocón ennegrecido que deja el fuego al limpiar la tierra.From the Galician cádavo — the charred stump the fire leaves when the land is cleared.Do galego cádavo — o toco enegrecido que o fogo deixa ao limpar a terra.Del gallec cádavo — la soca ennegrida que deixa el foc en netejar la terra.Do galego cádavo — o tocón ennegrecido que deixa o lume ao limpar a terra.

OrigenOriginOrigemOrigenOrixeGalicia, EspañaGalicia, SpainGaliza, EspanhaGalícia, EspanyaGalicia, España
TipoTypeTipoTipusTipoTopográficoTopographicTopográficoTopogràficTopográfico
Más frecuente enMost common inMais frequente emMés freqüent aMáis frecuente enColombia
RaízRootRaizArrelRaízcádavo
01 — La raízThe rootA raizL'arrelA raíz

De la palabra cádavoFrom the word cádavoDa palavra cádavoDe la paraula cádavoDa palabra cádavo

Cadavid es un apellido de origen gallego, del verde rincón noroccidental de España. Su raíz más aceptada es la palabra gallega cádavo (o cádava): el tocón ennegrecido de un árbol o arbusto quemado.

Cadavid is a surname of Galician origin, from the green northwestern corner of Spain. Its most accepted root is the Galician word cádavo (or cádava): the charred stump of a burned tree or bush.

Cadavid é um apelido de origem galega, do verde canto noroeste de Espanha. A sua raiz mais provável é a palavra galega cádavo (ou cádava): o toco enegrecido de uma árvore ou arbusto queimado.

Cadavid és un cognom d'origen gallec, del verd racó nord-occidental d'Espanya. La seva arrel més acceptada és la paraula gallega cádavo (o cádava): la soca ennegrida d'un arbre o arbust cremat.

Cadavid é un apelido de orixe galega, do verde recuncho noroccidental de España. A súa raíz máis aceptada é a palabra galega cádavo (ou cádava): o tocón ennegrecido dunha árbore ou arbusto queimado.

Eran los restos que quedaban tras desbrozar y quemar la maleza, una estampa habitual en el campo gallego de antaño. Una familia asentada en una tierra así terminaría, con el paso de las generaciones, por llevar su nombre.

These were the remnants left behind after clearing and burning brush — a common sight in the old Galician countryside. A family settled on such land would, over the generations, come to carry its name.

Eram os restos que ficavam depois de desbravar e queimar o mato, uma imagem comum no antigo campo galego. Uma família instalada numa terra assim acabaria, com o passar das gerações, por levar o seu nome.

Eren les restes que quedaven després d'esbrossar i cremar la malesa, una estampa habitual al camp gallec d'antany. Una família establerta en una terra així acabaria, amb el pas de les generacions, per dur-ne el nom.

Eran os restos que quedaban tras rozar e queimar a maleza, unha estampa habitual no campo galego de antano. Unha familia asentada nunha terra así acabaría, co paso das xeracións, por levar o seu nome.

cádavo
gallego · sustantivoGalician · noungalego · substantivogallec · substantiugalego · substantivo

«tocón ennegrecido que deja el fuego al limpiar la tierra»"the charred stump the fire leaves when the land is cleared"«o toco enegrecido que o fogo deixa ao limpar a terra»«la soca ennegrida que deixa el foc en netejar la terra»«tocón ennegrecido que deixa o lume ao limpar a terra»

02 — Un nombre de la tierraA name of the landUm nome da terraUn nom de la terraUn nome da terra

Llamados por el lugarNamed for the placeChamados pelo lugarAnomenats pel llocChamados polo lugar

Los estudiosos lo clasifican como un nombre topográfico: de aquellos que se daban a quien vivía junto a un rasgo característico del paisaje.

Scholars classify it as a topographic name — the kind given to people who lived beside a distinctive feature of the land.

Os estudiosos classificam-no como um nome topográfico: daqueles que se davam a quem vivia junto a um traço característico da paisagem.

Els estudiosos el classifiquen com un nom topogràfic: d'aquells que es donaven a qui vivia vora un tret característic del paisatge.

Os estudosos clasifícano como un nome topográfico: deses que se daban a quen vivía xunto a un trazo característico da paisaxe.

El apellido no nombra un oficio ni un linaje, sino un lugar — un trozo de tierra reconocible, marcado por el fuego y por el tiempo. Quien lo llevaba se identificaba con el suelo que habitaba.

The surname names neither a trade nor a lineage, but a place — a recognizable piece of ground, marked by fire and by time. Those who bore it were known by the soil they lived on.

O apelido não nomeia um ofício nem uma linhagem, mas um lugar — um pedaço de terra reconhecível, marcado pelo fogo e pelo tempo. Quem o levava identificava-se com o solo que habitava.

El cognom no anomena un ofici ni un llinatge, sinó un lloc — un tros de terra reconeixible, marcat pel foc i pel temps. Qui el duia s'identificava amb el sòl que habitava.

O apelido non nomea un oficio nin unha liñaxe, senón un lugar — un anaco de terra recoñecible, marcado polo lume e polo tempo. Quen o levaba identificábase co chan que habitaba.

El rastro de esa palabra sigue vivo en el mapa. O Cádavo, una pequeña aldea de la provincia de Lugo, es la capital del concello de Baleira y se asienta en el Camino Primitivo, la más antigua de las rutas a Santiago de Compostela. La misma raíz que nombró a una familia nombró también a un lugar entre los bosques de robles y castaños de Galicia.

The trace of that word still lives on the map. O Cádavo, a small village in the province of Lugo, is the capital of the municipality of Baleira and sits on the Camino Primitivo — the oldest of the pilgrimage routes to Santiago de Compostela. The same root that named a family also named a place among the oak and chestnut forests of Galicia.

O rasto dessa palavra ainda vive no mapa. O Cádavo, uma pequena aldeia da província de Lugo, é a capital do concelho de Baleira e situa-se no Caminho Primitivo, a mais antiga das rotas de peregrinação a Santiago de Compostela. A mesma raiz que deu nome a uma família deu também nome a um lugar entre os bosques de carvalhos e castanheiros da Galiza.

El rastre d'aquella paraula encara és viu al mapa. O Cádavo, un petit poble de la província de Lugo, és la capital del concello de Baleira i s'assenta al Camí Primitiu, la més antiga de les rutes a Santiago de Compostel·la. La mateixa arrel que va anomenar una família va anomenar també un lloc entre els boscos de roures i castanyers de Galícia.

O rastro desa palabra segue vivo no mapa. O Cádavo, unha pequena aldea da provincia de Lugo, é a capital do concello de Baleira e aséntase no Camiño Primitivo, a máis antiga das rutas a Santiago de Compostela. A mesma raíz que nomeou unha familia nomeou tamén un lugar entre os bosques de carballos e castiñeiros de Galicia.

En el mapa, hoyOn the map, todayNo mapa, hojeAl mapa, avuiNo mapa, hoxe
O Cádavo
Lugo, Galicia · Camino Primitivo a SantiagoLugo, Galicia · Camino Primitivo to SantiagoLugo, Galiza · Caminho Primitivo a SantiagoLugo, Galícia · Camí Primitiu a SantiagoLugo, Galicia · Camiño Primitivo a Santiago
03 — Al otro lado del AtlánticoAcross the AtlanticDo outro lado do AtlânticoA l'altra banda de l'AtlànticÁ outra beira do Atlántico

Una palabra que cruzó el marA word that crossed the seaUma palavra que atravessou o marUna paraula que va creuar el marUnha palabra que cruzou o mar

Como tantos apellidos ibéricos, Cadavid cruzó el Atlántico durante siglos de migración.

Like so many Iberian surnames, Cadavid crossed the Atlantic during centuries of migration.

Como tantos apelidos ibéricos, Cadavid atravessou o Atlântico durante séculos de migração.

Com tants cognoms ibèrics, Cadavid va creuar l'Atlàntic durant segles de migració.

Como tantos apelidos ibéricos, Cadavid cruzou o Atlántico durante séculos de migración.

Hoy es más frecuente en Colombia, con familias repartidas también por Estados Unidos, España, Canadá y más allá — una pequeña palabra gallega llevada muy lejos de las colinas donde nació.

Today it is most widely held in Colombia, with families also spread across the United States, Spain, Canada, and beyond — a small Galician word carried far from the hills where it began.

Hoje é mais frequente na Colômbia, com famílias espalhadas também pelos Estados Unidos, Espanha, Canadá e mais além — uma pequena palavra galega levada para muito longe das colinas onde nasceu.

Avui és més freqüent a Colòmbia, amb famílies repartides també pels Estats Units, Espanya, el Canadà i més enllà — una petita paraula gallega duta molt lluny dels turons on va néixer.

Hoxe é máis frecuente en Colombia, con familias repartidas tamén por Estados Unidos, España, Canadá e máis alá — unha pequena palabra galega levada moi lonxe dos outeiros onde naceu.

Cerca de siete de cada diez Cadavid del país se concentran en Antioquia, el corazón paisa de la montaña colombiana. Fue allí, al otro lado del mar, donde la palabra echó sus raíces más hondas.

Nearly seven in ten Cadavids in the country are concentrated in Antioquia, the paisa heartland of the Colombian mountains. It was there, across the sea, that the word put down its deepest roots.

Quase sete em cada dez Cadavid do país concentram-se em Antioquia, o coração paisa da montanha colombiana. Foi ali, do outro lado do mar, que a palavra deitou as suas raízes mais fundas.

Prop de set de cada deu Cadavid del país es concentren a Antioquia, el cor paisa de la muntanya colombiana. Va ser allà, a l'altra banda del mar, on la paraula va arrelar més fondo.

Preto de sete de cada dez Cadavid do país concéntranse en Antioquia, o corazón paisa da montaña colombiana. Foi alí, ao outro lado do mar, onde a palabra botou as súas raíces máis fondas.

69%
de los Cadavid de Colombia viven en Antioquiaof Colombia's Cadavids live in Antioquiados Cadavid da Colômbia vivem em Antioquiadels Cadavid de Colòmbia viuen a Antioquiados Cadavid de Colombia viven en Antioquia
La travesíaThe crossingA travessiaLa travessiaA travesía

Del noroeste de Galicia al corazón de ColombiaFrom the northwest of Galicia to the heart of ColombiaDo noroeste da Galiza ao coração da ColômbiaDel nord-oest de Galícia al cor de ColòmbiaDo noroeste de Galicia ao corazón de Colombia

Una palabra gallega que cruzó el Atlántico y echó sus raíces más hondas en Antioquia.A Galician word that crossed the Atlantic and put down its deepest roots in Antioquia.Uma palavra galega que atravessou o Atlântico e deitou as suas raízes mais fundas em Antioquia.Una paraula gallega que va creuar l'Atlàntic i va arrelar més fondo a Antioquia.Unha palabra galega que cruzou o Atlántico e botou as súas raíces máis fondas en Antioquia.

ATLÁNTICO ATLANTIC ATLÂNTICO ATLÀNTIC ATLÁNTICO Canadá Canada Canadá Canadà Canadá EE. UU. USA EUA EUA EUA España Spain Espanha Espanya España O Cádavo Galicia · 42.8°N 8.5°O Galicia · 42.8°N 8.5°W Galiza · 42.8°N 8.5°O Galícia · 42.8°N 8.5°O Galicia · 42.8°N 8.5°O Antioquia Colombia · 6.2°N 75.6°O Colombia · 6.2°N 75.6°W Colômbia · 6.2°N 75.6°O Colòmbia · 6.2°N 75.6°O Colombia · 6.2°N 75.6°O N
O Cádavo — origen en GaliciaO Cádavo — origin in GaliciaO Cádavo — origem na GalizaO Cádavo — origen a GalíciaO Cádavo — orixe en Galicia Ruta principal — a Colombia (Antioquia)Main route — to Colombia (Antioquia)Rota principal — para a Colômbia (Antioquia)Ruta principal — cap a Colòmbia (Antioquia)Ruta principal — a Colombia (Antioquia) Dispersión — EE. UU., Canadá, EspañaDispersal — USA, Canada, SpainDispersão — EUA, Canadá, EspanhaDispersió — EUA, Canadà, EspanyaDispersión — EUA, Canadá, España
04 — Quienes lo han llevadoThose who have carried itQuem o levouEls qui l'han dutQuen o levou

Nombres que dejaron huellaNames that left a markNomes que deixaram marcaNoms que van deixar petjaNomes que deixaron pegada

Entre quienes han llevado el nombre destaca Esmeralda Arboleda Cadavid (1921–1997): la primera mujer elegida al Senado de Colombia y una de las voces del movimiento sufragista, más tarde ministra de Comunicaciones y diplomática ante las Naciones Unidas.

Among those who have carried the name is Esmeralda Arboleda Cadavid (1921–1997): the first woman elected to the Senate of Colombia and a voice of the suffrage movement, later Minister of Communications and a diplomat at the United Nations.

Entre quem levou o nome destaca-se Esmeralda Arboleda Cadavid (1921–1997): a primeira mulher eleita para o Senado da Colômbia e uma das vozes do movimento sufragista, mais tarde ministra das Comunicações e diplomata junto das Nações Unidas.

Entre els qui han dut el nom destaca Esmeralda Arboleda Cadavid (1921–1997): la primera dona elegida al Senat de Colòmbia i una de les veus del moviment sufragista, més tard ministra de Comunicacions i diplomàtica davant les Nacions Unides.

Entre quen levou o nome destaca Esmeralda Arboleda Cadavid (1921–1997): a primeira muller elixida ao Senado de Colombia e unha das voces do movemento sufraxista, máis tarde ministra de Comunicacións e diplomática ante as Nacións Unidas.

También lo llevan figuras de hoy, como el actor Diego Cadavid y el futbolista Andrés Cadavid — un nombre que sigue escribiéndose en la vida pública colombiana.

It is borne by present-day figures too, among them the actor Diego Cadavid and the footballer Andrés Cadavid — a name still being written into Colombian public life.

Também o levam figuras de hoje, como o ator Diego Cadavid e o futebolista Andrés Cadavid — um nome que continua a escrever-se na vida pública colombiana.

També el duen figures d'avui, com l'actor Diego Cadavid i el futbolista Andrés Cadavid — un nom que encara s'escriu a la vida pública colombiana.

Tamén o levan figuras de hoxe, como o actor Diego Cadavid e o futbolista Andrés Cadavid — un nome que segue escribíndose na vida pública colombiana.

El segundo apellidoThe second surnameO segundo apelidoEl segon cognomO segundo apelido
Sierra

De la cordillera dentada — la sierra que da nombre a quien vive a su amparo.From the saw-toothed range — the sierra that names those who dwell in its shelter.Da cordilheira dentada — a serra que dá nome a quem vive ao seu abrigo.De la carena dentada — la serra que dóna nom a qui viu sota el seu aixopluc.Da serra dentada — a serra que dá nome a quen vive ao seu abeiro.

OrigenOriginOrigemOrigenOrixeNorte de EspañaNorthern SpainNorte da EspanhaNord d'EspanyaNorte de España
TipoTypeTipoTipusTipoTopográficoTopographicTopográficoTopogràficTopográfico
Más frecuente enMost common inMais frequente emMés freqüent aMáis frecuente enColombia
RaízRootRaizArrelRaízsierra
05 — La otra raízThe other rootA outra raizL'altra arrelA outra raíz

De la palabra sierraFrom the word sierraDa palavra serraDe la paraula sierraDa palabra sierra

Sierra es, como Cadavid, un apellido de la tierra. Nace de la palabra española sierra — «cresta o cadena de montañas» — que desciende del latín serra: sierra, la herramienta. El nombre dibuja una cordillera cuyo perfil dentado recuerda los dientes de una sierra contra el cielo.

Sierra is, like Cadavid, a name of the land. It comes from the Spanish word sierra — "a ridge or chain of mountains" — which descends from the Latin serra: a saw, the tool. The name pictures a mountain range whose jagged crest recalls the teeth of a saw against the sky.

Sierra é, como Cadavid, um apelido da terra. Nasce da palavra espanhola sierra — «crista ou cadeia de montanhas» — que descende do latim serra: a serra, a ferramenta. O nome desenha uma cordilheira cujo perfil dentado lembra os dentes de uma serra contra o céu.

Sierra és, com Cadavid, un cognom de la terra. Neix de la paraula espanyola sierra — «carena o cadena de muntanyes» — que descendeix del llatí serra: la serra, l'eina. El nom dibuixa una serralada amb un perfil dentat que recorda les dents d'una serra contra el cel.

Sierra é, como Cadavid, un apelido da terra. Nace da palabra española sierra — «crista ou cadea de montañas» — que descende do latín serra: a serra, a ferramenta. O nome debuxa unha cordilleira cun perfil dentado que lembra os dentes dunha serra contra o ceo.

Los estudiosos lo clasifican también como un nombre topográfico: el que se daba a quien vivía junto a la montaña o entre ella. Es un apellido antiguo y extendido por el norte de España —Asturias, Cantabria, el País Vasco, Navarra— y por toda la península; en catalán aparece como Serra. Dos lenguas, una misma piedra.

Scholars classify it, too, as a topographic name — the kind given to those who lived beside the mountains or among them. It is an old and widespread surname across northern Spain — Asturias, Cantabria, the Basque Country, Navarre — and throughout the peninsula; in Catalan it appears as Serra. Two languages, one same stone.

Os estudiosos classificam-no também como um nome topográfico: o que se dava a quem vivia junto à montanha ou no meio dela. É um apelido antigo e espalhado pelo norte da Espanha — Astúrias, Cantábria, o País Basco, Navarra — e por toda a península; em catalão aparece como Serra. Duas línguas, uma mesma pedra.

Els estudiosos el classifiquen també com un nom topogràfic: el que es donava a qui vivia vora la muntanya o enmig d'ella. És un cognom antic i estès pel nord d'Espanya — Astúries, Cantàbria, el País Basc, Navarra — i per tota la península; en català apareix com Serra. Dues llengües, una mateixa pedra.

Os estudosos clasifícano tamén como un nome topográfico: o que se daba a quen vivía xunto á montaña ou no medio dela. É un apelido antigo e estendido polo norte de España — Asturias, Cantabria, o País Vasco, Navarra — e por toda a península; en catalán aparece como Serra. Dúas linguas, unha mesma pedra.

sierra
español · del latín serraSpanish · from Latin serraespanhol · do latim serraespanyol · del llatí serraespañol · do latín serra

«la cresta dentada de la montaña — y quien vive a su amparo»"the saw-toothed crest of the mountain — and those who live in its shelter"«a crista dentada da montanha — e quem vive ao seu abrigo»«la cresta dentada de la muntanya — i qui viu sota el seu aixopluc»«a crista dentada da montaña — e quen vive ao seu abeiro»

06 — De nuevo al otro lado del marAcross the sea, againDe novo do outro lado do marDe nou a l'altra banda del marDe novo á outra beira do mar

El nombre de la montañaThe name of the mountainO nome da montanhaEl nom de la muntanyaO nome da montaña

Sierra también cruzó el Atlántico y, igual que Cadavid, encontró su mayor hogar en Colombia: hoy lo llevan allí cerca de 141.600 personas —alrededor de una de cada 337—, más que en cualquiera de los 118 países donde aparece.

Sierra, too, crossed the Atlantic and, like Cadavid, found its largest home in Colombia: today some 141,600 people carry it there — about one in every 337 — more than in any of the 118 countries where it is found.

Sierra também atravessou o Atlântico e, tal como Cadavid, encontrou o seu maior lar na Colômbia: hoje levam-no ali cerca de 141.600 pessoas — aproximadamente uma em cada 337 —, mais do que em qualquer dos 118 países onde aparece.

Sierra també va creuar l'Atlàntic i, igual que Cadavid, va trobar la seva llar més gran a Colòmbia: avui el duen allà prop de 141.600 persones — al voltant d'una de cada 337 —, més que a cap dels 118 països on apareix.

Sierra tamén cruzou o Atlántico e, igual que Cadavid, atopou o seu maior fogar en Colombia: hoxe lévano alí preto de 141.600 persoas — arredor dunha de cada 337 —, máis que en calquera dos 118 países onde aparece.

Dentro del país se concentra en Bogotá, en Antioquia y en Sucre; fuera de él, sigue siendo frecuente en México y en España. La misma montaña que dio el nombre volvió a encontrarse, al otro lado del mar, en las cordilleras andinas.

Within the country it clusters in Bogotá, in Antioquia, and in Sucre; beyond it, the name remains common in Mexico and in Spain. The same mountain that gave the name was met again, across the sea, in the ranges of the Andes.

Dentro do país concentra-se em Bogotá, em Antioquia e em Sucre; fora dele, continua frequente no México e na Espanha. A mesma montanha que deu o nome voltou a encontrar-se, do outro lado do mar, nas cordilheiras andinas.

Dins el país es concentra a Bogotà, a Antioquia i a Sucre; fora d'ell, segueix sent freqüent a Mèxic i a Espanya. La mateixa muntanya que va donar el nom es va retrobar, a l'altra banda del mar, a les serralades andines.

Dentro do país concéntrase en Bogotá, en Antioquia e en Sucre; fóra del, segue sendo frecuente en México e en España. A mesma montaña que deu o nome volveu atoparse, ao outro lado do mar, nas cordilleiras andinas.

Entre los Sierra de Antioquia destaca José María «Pepe» Sierra (1843–1921), nacido en Girardota y recordado como el hombre más rico de la Colombia del siglo XIX. Significativamente, sus propios hijos llevaron los dos nombres a la vez — Sierra Cadavid —: una señal de cuán entretejidas estaban ya las dos familias en la montaña paisa.

Among Antioquia's Sierras stands José María "Pepe" Sierra (1843–1921), born in Girardota and remembered as the richest man in nineteenth-century Colombia. Tellingly, his own children bore both names at once — Sierra Cadavid — a sign of how closely the two families were already woven together in the paisa mountains.

Entre os Sierra de Antioquia destaca-se José María «Pepe» Sierra (1843–1921), nascido em Girardota e recordado como o homem mais rico da Colômbia do século XIX. Significativamente, os seus próprios filhos levaram os dois nomes ao mesmo tempo — Sierra Cadavid —: um sinal de quão entrelaçadas já estavam as duas famílias na montanha paisa.

Entre els Sierra d'Antioquia destaca José María «Pepe» Sierra (1843–1921), nascut a Girardota i recordat com l'home més ric de la Colòmbia del segle XIX. Significativament, els seus propis fills van dur els dos noms alhora — Sierra Cadavid —: un senyal de com d'entrellaçades ja estaven les dues famílies a la muntanya paisa.

Entre os Sierra de Antioquia destaca José María «Pepe» Sierra (1843–1921), nado en Girardota e lembrado como o home máis rico da Colombia do século XIX. Significativamente, os seus propios fillos levaron os dous nomes á vez — Sierra Cadavid —: un sinal de como de entretecidas estaban xa as dúas familias na montaña paisa.

141 600
personas llevan el apellido Sierra en Colombia — más que en ningún otro paíspeople carry the Sierra surname in Colombia — more than in any other countrypessoas levam o apelido Sierra na Colômbia — mais do que em qualquer outro paíspersones duen el cognom Sierra a Colòmbia — més que a cap altre paíspersoas levan o apelido Sierra en Colombia — máis que en ningún outro país
La otra travesíaThe other crossingA outra travessiaL'altra travessiaA outra travesía

Del norte de España a las cordilleras de ColombiaFrom the north of Spain to the ranges of ColombiaDo norte da Espanha às cordilheiras da ColômbiaDel nord d'Espanya a les serralades de ColòmbiaDo norte de España ás cordilleiras de Colombia

Un nombre de montaña que cruzó el mar y volvió a hallar montañas — su mayor hogar, de nuevo, Colombia.A mountain name that crossed the sea and found mountains again — its largest home, once more, Colombia.Um nome de montanha que atravessou o mar e voltou a encontrar montanhas — o seu maior lar, de novo, a Colômbia.Un nom de muntanya que va creuar el mar i va tornar a trobar muntanyes — la seva llar més gran, de nou, Colòmbia.Un nome de montaña que cruzou o mar e volveu atopar montañas — o seu maior fogar, de novo, Colombia.

ATLÁNTICO ATLANTIC ATLÂNTICO ATLÀNTIC ATLÁNTICO México Mexico México Mèxic México EE. UU. USA EUA EUA EUA España Spain Espanha Espanya España Asturias Norte de España · 43.3°N 6.0°O N. Spain · 43.3°N 6.0°W Norte da Espanha · 43.3°N 6.0°O Nord d'Espanya · 43.3°N 6.0°O Norte de España · 43.3°N 6.0°O Colombia Bogotá · Antioquia · Sucre
Asturias — origen en el norte de EspañaAsturias — origin in northern SpainAstúrias — origem no norte da EspanhaAstúries — origen al nord d'EspanyaAsturias — orixe no norte de España Ruta principal — a Colombia (Bogotá, Antioquia)Main route — to Colombia (Bogotá, Antioquia)Rota principal — para a Colômbia (Bogotá, Antioquia)Ruta principal — cap a Colòmbia (Bogotà, Antioquia)Ruta principal — a Colombia (Bogotá, Antioquia) Dispersión — México, EE. UU., EspañaDispersal — Mexico, USA, SpainDispersão — México, EUA, EspanhaDispersió — Mèxic, EUA, EspanyaDispersión — México, EUA, España
07 — El encuentroWhere they meetO encontroLa trobadaO encontro

Cadavid Sierra — dos nombres de la tierraCadavid Sierra — two names of the landCadavid Sierra — dois nomes da terraCadavid Sierra — dos noms de la terraCadavid Sierra — dous nomes da terra

Pese a la distancia entre sus orígenes, los dos apellidos riman. Ambos son topográficos — nombres tomados no de un oficio ni de un linaje, sino del propio suelo. Ambos descienden del latín. Ambos son, de todos los países del mundo, más frecuentes en Colombia. Y ambos fueron atraídos por las mismas montañas verdes de Antioquia.

For all the distance between their origins, the two surnames rhyme. Both are topographic — names taken not from a trade or a lineage, but from the ground itself. Both descend from Latin. Both are, of all the world's countries, most common in Colombia. And both were drawn to the same green mountains of Antioquia.

Apesar da distância entre as suas origens, os dois apelidos rimam. Ambos são topográficos — nomes tomados não de um ofício nem de uma linhagem, mas do próprio solo. Ambos descendem do latim. Ambos são, de todos os países do mundo, mais frequentes na Colômbia. E ambos foram atraídos pelas mesmas montanhas verdes de Antioquia.

Malgrat la distància entre els seus orígens, els dos cognoms rimen. Tots dos són topogràfics — noms presos no d'un ofici ni d'un llinatge, sinó del mateix sòl. Tots dos descendeixen del llatí. Tots dos són, de tots els països del món, més freqüents a Colòmbia. I tots dos van ser atrets per les mateixes muntanyes verdes d'Antioquia.

A pesar da distancia entre as súas orixes, os dous apelidos riman. Ambos son topográficos — nomes tomados non dun oficio nin dunha liñaxe, senón do propio chan. Ambos descenden do latín. Ambos son, de todos os países do mundo, máis frecuentes en Colombia. E ambos foron atraídos polas mesmas montañas verdes de Antioquia.

Uno recuerda el cádavo, el tocón ennegrecido que deja el fuego al limpiar la tierra; el otro, la sierra, la cresta dentada contra el cielo — y la serra, la herramienta que labra la madera. El claro y el filo; el llano y la altura. Dos maneras de nombrar el mismo vínculo con la tierra.

One remembers the cádavo, the charred stump the fire leaves when the land is cleared; the other, the sierra, the saw-toothed ridge against the sky — and serra, the saw, the very tool that works the wood. The clearing and the blade; the lowland and the height. Two ways of naming the same bond with the land.

Um recorda o cádavo, o toco enegrecido que o fogo deixa ao limpar a terra; o outro, a serra, a crista dentada contra o céu — e serra, a ferramenta que lavra a madeira. A clareira e o fio; a planície e a altura. Duas maneiras de nomear o mesmo vínculo com a terra.

L'un recorda el cádavo, la soca ennegrida que deixa el foc en netejar la terra; l'altre, la sierra, la cresta dentada contra el cel — i serra, l'eina que llaura la fusta. La clariana i el tall; la plana i l'altura. Dues maneres d'anomenar el mateix lligam amb la terra.

Un lembra o cádavo, o tocón ennegrecido que deixa o lume ao limpar a terra; o outro, a sierra, a crista dentada contra o ceo — e serra, a ferramenta que labra a madeira. O claro e o fío; o chan e a altura. Dúas maneiras de nomear o mesmo vínculo coa terra.

Y ya se habían encontrado antes. En la Antioquia del siglo XIX las familias se unieron, y una generación llegó a firmarse Sierra Cadavid. Llevar hoy Cadavid Sierra es sostener las dos mitades de aquel viejo encuentro — dos nombres de la tierra, guardados juntos.

And they had met once before. In the Antioquia of the 1800s the families joined, and a generation came to sign itself Sierra Cadavid. To carry Cadavid Sierra today is to hold both halves of that old encounter — two names of the land, kept together.

E já se haviam encontrado antes. Na Antioquia do século XIX as famílias uniram-se, e uma geração passou a assinar-se Sierra Cadavid. Levar hoje Cadavid Sierra é segurar as duas metades daquele velho encontro — dois nomes da terra, guardados juntos.

I ja s'havien trobat abans. A l'Antioquia del segle XIX les famílies es van unir, i una generació va arribar a signar-se Sierra Cadavid. Dur avui Cadavid Sierra és sostenir les dues meitats d'aquella vella trobada — dos noms de la terra, guardats junts.

E xa se atoparan antes. Na Antioquia do século XIX as familias uníronse, e unha xeración chegou a asinarse Sierra Cadavid. Levar hoxe Cadavid Sierra é soster as dúas metades daquel vello encontro — dous nomes da terra, gardados xuntos.

El tercer apellidoThe third surnameO terceiro apelidoEl tercer cognomO terceiro apelido
Jaramillo

Del castellano jara — el arbusto de monte de las laderas secas; y de las aldeas de Burgos que llevan su nombre.From the Castilian jara — the rockrose shrub of the dry hillsides; and from the villages of Burgos that bear the name.Do castelhano jara — a esteva, o arbusto das encostas secas; e das aldeias de Burgos que levam o nome.Del castellà jara — l’estepa, l’arbust dels vessants secs; i dels pobles de Burgos que en duen el nom.Do castelán jara — a xara, o arbusto das ladeiras secas; e das aldeas de Burgos que levan o nome.

OrigenOriginOrigemOrigenOrixeBurgos, EspañaBurgos, SpainBurgos, EspanhaBurgos, EspanyaBurgos, España
TipoTypeTipoTipusTipoTopográficoTopographicTopográficoTopogràficTopográfico
Más frecuente enMost common inMais frequente emMés freqüent aMáis frecuente enColombia
RaízRootRaizArrelRaízjara
La raízThe rootA raizL’arrelA raíz

De la palabra jaraFrom the word jaraDa palavra jaraDe la paraula jaraDa palabra jara

Jaramillo es, como Cadavid y Sierra, un apellido de la tierra. Su raíz es la palabra castellana jara — el arbusto de hoja resinosa que cubre las laderas secas de Castilla — con el diminutivo -illo: «el pequeño jaral», el lugar donde crece la jara.

Jaramillo is, like Cadavid and Sierra, a name of the land. Its root is the Castilian word jara — the resinous-leaved rockrose that covers the dry slopes of Castile — with the diminutive -illo: “the little rockrose thicket,” the place where the jara grows.

Jaramillo é, como Cadavid e Sierra, um apelido da terra. A sua raiz é a palavra castelhana jara — o arbusto de folha resinosa que cobre as encostas secas de Castela — com o diminutivo -illo: «o pequeno estevau», o lugar onde cresce a jara.

Jaramillo és, com Cadavid i Sierra, un cognom de la terra. La seva arrel és la paraula castellana jara — l’arbust de fulla resinosa que cobreix els vessants secs de Castella — amb el diminutiu -illo: «el petit estepar», el lloc on creix la jara.

Jaramillo é, como Cadavid e Sierra, un apelido da terra. A súa raíz é a palabra castelá jara — o arbusto de folla resinosa que cobre as ladeiras secas de Castela — co diminutivo -illo: «o pequeno xaral», o lugar onde medra a xara.

El lugarThe placeO lugarEl llocO lugar

Nacido en BurgosBorn in BurgosNascido em BurgosNascut a BurgosNado en Burgos

Los estudiosos lo clasifican como un nombre toponímico: nacido de dos aldeas de la provincia de Burgos, en Castilla — Jaramillo de la Fuente y Jaramillo Quemado —, cuyos nombres recuerdan los matorrales de jara que las rodeaban.

Scholars class it as a habitational name: born of two villages in the province of Burgos, in Castile — Jaramillo de la Fuente and Jaramillo Quemado — whose names recall the rockrose scrub around them.

Os estudiosos classificam-no como um nome toponímico: nascido de duas aldeias da província de Burgos, em Castela — Jaramillo de la Fuente e Jaramillo Quemado —, cujos nomes lembram os matagais de jara que as rodeavam.

Els estudiosos el classifiquen com un nom toponímic: nascut de dos pobles de la província de Burgos, a Castella — Jaramillo de la Fuente i Jaramillo Quemado —, els noms dels quals recorden les bardisses de jara que els envoltaven.

Os estudosos clasifícano como un nome toponímico: nado de dúas aldeas da provincia de Burgos, en Castela — Jaramillo de la Fuente e Jaramillo Quemado —, cuxos nomes lembran os matos de xara que as arrodeaban.

La travesíaThe crossingA travessiaLa travessiaA travesía

Del centro de Castilla a la montaña paisaFrom the heart of Castile to the paisa highlandsDo centro de Castela à montanha paisaDel centre de Castella a la muntanya paisaDo centro de Castela á montaña paisa

Con la colonización, Jaramillo cruzó el Atlántico y encontró en Colombia su mayor hogar — hoy uno de los apellidos más comunes del país, concentrado en Antioquia y el Eje Cafetero.With colonization, Jaramillo crossed the Atlantic and found its largest home in Colombia — today one of the country’s most common surnames, clustered in Antioquia and the Coffee Axis.Com a colonização, Jaramillo atravessou o Atlântico e encontrou na Colômbia o seu maior lar — hoje um dos apelidos mais comuns do país, concentrado em Antioquia e no Eixo Cafeeiro.Amb la colonització, Jaramillo va creuar l’Atlàntic i va trobar a Colòmbia la seva llar més gran — avui un dels cognoms més comuns del país, concentrat a Antioquia i a l’Eix Cafeter.Coa colonización, Jaramillo cruzou o Atlántico e atopou en Colombia o seu maior fogar — hoxe un dos apelidos máis comúns do país, concentrado en Antioquia e no Eixo Cafeeiro.

ATLÁNTICO ATLANTIC ATLÂNTICO ATLÀNTIC ATLÁNTICO México Mexico México Mèxic México EE. UU. USA EUA EUA EUA España Spain Espanha Espanya España Burgos Castilla · 42.1°N 3.4°O Castile · 42.1°N 3.4°W Castela · 42.1°N 3.4°O Castella · 42.1°N 3.4°O Castela · 42.1°N 3.4°O Colombia Antioquia · Eje Cafetero
Burgos — origen en CastillaBurgos — origin in CastileBurgos — origem em CastelaBurgos — origen a CastellaBurgos — orixe en Castela Ruta principal — a Colombia (Antioquia, Eje Cafetero)Main route — to Colombia (Antioquia, Coffee Axis)Rota principal — para a Colômbia (Antioquia, Eixo Cafeeiro)Ruta principal — cap a Colòmbia (Antioquia, Eix Cafeter)Ruta principal — a Colombia (Antioquia, Eixo Cafeeiro) Dispersión — México, EE. UU., EspañaDispersal — Mexico, USA, SpainDispersão — México, EUA, EspanhaDispersió — Mèxic, EUA, EspanyaDispersión — México, EUA, España
Quienes lo llevanThose who carry itQuem o levaEls qui el duenQuen o leva

Nombres que echaron raízNames that took rootNomes que criaram raizNoms que van arrelarNomes que botaron raíz

Entre quienes lo han llevado está el poeta y novelista Darío Jaramillo Agudelo (n. 1947), nacido en Santa Rosa de Osos (Antioquia) y una de las voces mayores de la poesía colombiana contemporánea — prueba de cómo un nombre de matorral castellano se hizo, al otro lado del mar, profundamente antioqueño.

Among those who have carried it is the poet and novelist Darío Jaramillo Agudelo (b. 1947), born in Santa Rosa de Osos (Antioquia) and one of the major voices of contemporary Colombian poetry — proof of how a Castilian scrubland name became, across the sea, deeply Antioquian.

Entre quem o levou está o poeta e romancista Darío Jaramillo Agudelo (n. 1947), nascido em Santa Rosa de Osos (Antioquia) e uma das grandes vozes da poesia colombiana contemporânea — prova de como um nome de matagal castelhano se tornou, do outro lado do mar, profundamente antioquenho.

Entre els qui l’han dut hi ha el poeta i novel·lista Darío Jaramillo Agudelo (n. 1947), nascut a Santa Rosa de Osos (Antioquia) i una de les veus majors de la poesia colombiana contemporània — prova de com un nom de matollar castellà es va fer, a l’altra banda del mar, profundament antioqueny.

Entre quen o levou está o poeta e novelista Darío Jaramillo Agudelo (n. 1947), nado en Santa Rosa de Osos (Antioquia) e unha das voces maiores da poesía colombiana contemporánea — proba de como un nome de matogueira castelá se fixo, ao outro lado do mar, profundamente antioqueño.

El cuarto apellidoThe fourth surnameO quarto apelidoEl quart cognomO cuarto apelido
Tobón

Del español toba — la roca caliza porosa que se forma junto al agua; un nombre de la tierra que se volvió antioqueño.From the Spanish toba — the porous tufa stone that forms beside water; a name of the land that became Antioquian.Do espanhol toba — a rocha calcária porosa que se forma junto à água; um nome da terra que se tornou antioquenho.De l’espanyol toba — la roca calcària porosa que es forma vora l’aigua; un nom de la terra que es va fer antioqueny.Do español toba — a rocha calcaria porosa que se forma xunto á auga; un nome da terra que se volveu antioqueño.

OrigenOriginOrigemOrigenOrixeNorte de España (incierto)Northern Spain (uncertain)Norte da Espanha (incerto)Nord d’Espanya (incert)Norte de España (incerto)
TipoTypeTipoTipusTipoTopográficoTopographicTopográficoTopogràficTopográfico
Más frecuente enMost common inMais frequente emMés freqüent aMáis frecuente enColombia · Antioquia
RaízRootRaizArrelRaíztoba
La raízThe rootA raizL’arrelA raíz

De la palabra tobaFrom the word tobaDa palavra tobaDe la paraula tobaDa palabra toba

Tobón es también, según obras de referencia como el Dictionary of American Family Names, un probable apellido de la tierra. Su raíz más aceptada es la palabra española toba — la roca caliza porosa y ligera que se forma junto a manantiales y arroyos — con el aumentativo -ón: el paraje de toba, el terreno de piedra esponjosa.

Tobón is, according to reference works such as the Dictionary of American Family Names, also a likely name of the land. Its most accepted root is the Spanish word toba — the light, porous limestone (tufa) that forms beside springs and streams — with the augmentative -ón: the place of tufa, the ground of spongy stone.

Tobón é também, segundo obras de referência como o Dictionary of American Family Names, um provável apelido da terra. A sua raiz mais aceite é a palavra espanhola toba — a rocha calcária porosa e leve (tufo) que se forma junto a nascentes e ribeiros — com o aumentativo -ón: o sítio de tufo, o terreno de pedra esponjosa.

Tobón és també, segons obres de referència com el Dictionary of American Family Names, un probable cognom de la terra. La seva arrel més acceptada és la paraula espanyola toba — la roca calcària porosa i lleugera que es forma vora fonts i rierols — amb l’augmentatiu -ón: l’indret de tosc, el terreny de pedra esponjosa.

Tobón é tamén, segundo obras de referencia como o Dictionary of American Family Names, un probable apelido da terra. A súa raíz máis aceptada é a palabra española toba — a rocha calcaria porosa e lixeira que se forma xunto a mananciais e regatos — co aumentativo -ón: o paraxe de toba, o terreo de pedra esponxosa.

La travesíaThe crossingA travessiaLa travessiaA travesía

Un apellido de AntioquiaA surname of AntioquiaUm apelido de AntioquiaUn cognom d’AntioquiaUn apelido de Antioquia

Tobón cruzó el Atlántico y se asentó con tal fuerza en la montaña paisa que hoy cerca de 7 de cada 10 Tobón del mundo viven en Antioquia; el resto se reparte sobre todo entre el Valle del Cauca y Risaralda, con presencia en México y Estados Unidos.

Tobón crossed the Atlantic and settled so firmly in the paisa highlands that today roughly 7 in 10 Tobóns in the world live in Antioquia; the rest are spread mainly across Valle del Cauca and Risaralda, with a presence in Mexico and the United States.

Tobón atravessou o Atlântico e fixou-se com tal força na montanha paisa que hoje cerca de 7 em cada 10 Tobón do mundo vivem em Antioquia; os restantes repartem-se sobretudo entre o Valle del Cauca e Risaralda, com presença no México e nos Estados Unidos.

Tobón va creuar l’Atlàntic i es va establir amb tanta força a la muntanya paisa que avui prop de 7 de cada 10 Tobón del món viuen a Antioquia; la resta es reparteix sobretot entre el Valle del Cauca i Risaralda, amb presència a Mèxic i als Estats Units.

Tobón cruzou o Atlántico e asentouse con tal forza na montaña paisa que hoxe preto de 7 de cada 10 Tobón do mundo viven en Antioquia; o resto repártese sobre todo entre o Valle del Cauca e Risaralda, con presenza en México e Estados Unidos.

Más que por una sola figura, Tobón se reconoce por su arraigo: es uno de esos apellidos que dibujan el mapa familiar de Antioquia, llevado por generaciones de familias paisas en Medellín y los pueblos de la montaña. Un nombre de piedra que se hizo, casi por entero, colombiano.

More than by any single figure, Tobón is known by its rootedness: it is one of those surnames that map the family geography of Antioquia, carried by generations of paisa families in Medellín and the mountain towns. A name of stone that became, almost entirely, Colombian.

Mais do que por uma única figura, Tobón reconhece-se pelo seu enraizamento: é um daqueles apelidos que desenham o mapa familiar de Antioquia, levado por gerações de famílias paisas em Medellín e nos povoados da montanha. Um nome de pedra que se tornou, quase por inteiro, colombiano.

Més que per una sola figura, Tobón es reconeix pel seu arrelament: és un d’aquells cognoms que dibuixen el mapa familiar d’Antioquia, dut per generacions de famílies paisas a Medellín i als pobles de la muntanya. Un nom de pedra que es va fer, gairebé del tot, colombià.

Máis ca por unha soa figura, Tobón recoñécese polo seu arraigamento: é un deses apelidos que debuxan o mapa familiar de Antioquia, levado por xeracións de familias paisas en Medellín e nos pobos da montaña. Un nome de pedra que se fixo, case por enteiro, colombiano.

71%
de los Tobón del mundo viven en Antioquia, Colombiaof the world’s Tobóns live in Antioquia, Colombiados Tobón do mundo vivem em Antioquia, Colômbiadels Tobón del món viuen a Antioquia, Colòmbiados Tobón do mundo viven en Antioquia, Colombia
La travesíaThe crossingA travessiaLa travessiaA travesía

De un norte incierto al corazón paisaFrom an uncertain north to the paisa heartlandDe um norte incerto ao coração paisaD’un nord incert al cor paisaDun norte incerto ao corazón paisa

Su punto de partida ibérico no es seguro; su destino, en cambio, no admite duda — la inmensa mayoría de los Tobón del mundo son hoy de Antioquia.Its Iberian point of departure is not certain; its destination, by contrast, is beyond doubt — the vast majority of the world’s Tobóns are today from Antioquia.O seu ponto de partida ibérico não é seguro; o seu destino, porém, não tem dúvida — a grande maioria dos Tobón do mundo são hoje de Antioquia.El seu punt de partida ibèric no és segur; el seu destí, en canvi, no admet dubte — la immensa majoria dels Tobón del món són avui d’Antioquia.O seu punto de partida ibérico non é seguro; o seu destino, en cambio, non admite dúbida — a inmensa maioría dos Tobón do mundo son hoxe de Antioquia.

ATLÁNTICO ATLANTIC ATLÂNTICO ATLÀNTIC ATLÁNTICO México Mexico México Mèxic México EE. UU. USA EUA EUA EUA España Spain Espanha Espanya España ¿Norte de España? Origen ibérico incierto Iberian origin uncertain Origem ibérica incerta Origen ibèric incert Orixe ibérica incerta Antioquia Colombia · Medellín
Origen ibérico incierto (norte de España)Uncertain Iberian origin (northern Spain)Origem ibérica incerta (norte da Espanha)Origen ibèric incert (nord d’Espanya)Orixe ibérica incerta (norte de España) Ruta principal — a Antioquia, ColombiaMain route — to Antioquia, ColombiaRota principal — para Antioquia, ColômbiaRuta principal — cap a Antioquia, ColòmbiaRuta principal — a Antioquia, Colombia Dispersión — Valle del Cauca, México, EE. UU.Dispersal — Valle del Cauca, Mexico, USADispersão — Valle del Cauca, México, EUADispersió — Valle del Cauca, Mèxic, EUADispersión — Valle del Cauca, México, EUA
Una nota
sobre el nombre
A note
on the name
Uma nota
sobre o nome
Una nota
sobre el nom
Unha nota
sobre o nome

La etimología de los apellidos rara vez es exacta. La lectura a partir del gallego cádavo es la que prefieren obras de referencia como el Dictionary of American Family Names. Otras lecturas populares lo vinculan a raíces gallego-portuguesas para una casa o heredad — posibilidades, no certezas. La lectura de Sierra a partir del latín serra es más firme, y la comparten esas mismas obras; lo que varía es a qué montaña concreta apuntaba en cada familia.

Surname etymology is rarely exact. The reading from the Galician cádavo is the one favored by reference works such as the Dictionary of American Family Names. Other folk readings tie it to Galician-Portuguese roots for a house or estate — possibilities, not certainties. The reading of Sierra from the Latin serra is firmer, and shared by those same works; what varies is which particular mountain it pointed to in each family.

A etimologia dos apelidos raramente é exata. A leitura a partir do galego cádavo é a preferida por obras de referência como o Dictionary of American Family Names. Outras leituras populares ligam-no a raízes galego-portuguesas para uma casa ou herdade — possibilidades, não certezas. A leitura de Sierra a partir do latim serra é mais firme, e partilhada por essas mesmas obras; o que varia é a que montanha concreta apontava em cada família.

L'etimologia dels cognoms poques vegades és exacta. La lectura a partir del gallec cádavo és la que prefereixen obres de referència com el Dictionary of American Family Names. Altres lectures populars el vinculen a arrels gallegoportugueses per a una casa o heretat — possibilitats, no certeses. La lectura de Sierra a partir del llatí serra és més ferma, i la comparteixen aquestes mateixes obres; el que varia és a quina muntanya concreta apuntava en cada família.

A etimoloxía dos apelidos poucas veces é exacta. A lectura a partir do galego cádavo é a que prefiren obras de referencia como o Dictionary of American Family Names. Outras lecturas populares vincúlano a raíces galego-portuguesas para unha casa ou herdade — posibilidades, non certezas. A lectura de Sierra a partir do latín serra é máis firme, e compártena esas mesmas obras; o que varía é a que montaña concreta apuntaba en cada familia.

Jaramillo y Tobón siguen el mismo patrón: jara (el arbusto de monte) y toba (la piedra caliza porosa) son también rasgos del paisaje. La lectura de Tobón es la más incierta de las cuatro; las obras de referencia la dan como probable, no como segura.

Jaramillo and Tobón follow the same pattern: jara (the hillside shrub) and toba (porous tufa stone) are likewise features of the land. The reading of Tobón is the least certain of the four; reference works give it as likely, not settled.

Jaramillo e Tobón seguem o mesmo padrão: jara (o arbusto da encosta) e toba (a pedra calcária porosa) são também traços da paisagem. A leitura de Tobón é a mais incerta das quatro; as obras de referência dão-na como provável, não como certa.

Jaramillo i Tobón segueixen el mateix patró: jara (l'arbust de muntanya) i toba (la pedra calcària porosa) també són trets del paisatge. La lectura de Tobón és la més incerta de les quatre; les obres de referència la donen com a probable, no com a certa.

Jaramillo e Tobón seguen o mesmo patrón: jara (o arbusto do monte) e toba (a pedra calcaria porosa) son tamén trazos da paisaxe. A lectura de Tobón é a máis incerta das catro; as obras de referencia dana como probable, non como segura.

FuentesSourcesFontesFontsFontes
  • EtimologíaEtymologyEtimologiaEtimologiaEtimoloxía: Dictionary of American Family Names, 2.ª ed. (Oxford University Press, 2022) — Cadavid; Sierra; Jaramillo; Tobón.
  • Distribución mundialGlobal distributionDistribuição mundialDistribució mundialDistribución mundial: Forebears.io.
  • Personas y lugaresPeople & placesPessoas e lugaresPersones i llocsPersoas e lugares: Wikipedia (Esmeralda Arboleda Cadavid; José María «Pepe» Sierra; Darío Jaramillo Agudelo; O Cádavo, Baleira; Jaramillo de la Fuente, Burgos).
  • Datos de EE. UU.U.S. figuresDados dos EUADades dels EUADatos dos EUA: U.S. Census Bureau.

La etimología de los apellidos es interpretativa; las lecturas alternativas se ofrecen como posibilidades, no como certezas.Surname etymology is interpretive; alternative readings are offered as possibilities, not certainties.A etimologia dos apelidos é interpretativa; as leituras alternativas são apresentadas como possibilidades, não como certezas.L'etimologia dels cognoms és interpretativa; les lectures alternatives s'ofereixen com a possibilitats, no com a certeses.A etimoloxía dos apelidos é interpretativa; as lecturas alternativas ofrécense como posibilidades, non como certezas.